స్థానిక సంస్థల నోటిఫికేషన్ వెలువడింది. ఎన్నికల నగారా మ్రోగింది. పార్టీల హడావిడి సీట్ల సర్దుబాటు మొదలయింది. ఈ క్రమంలో విశాఖపట్నం మహా నగర పాలక సంస్థ (జీవీఎంసీ) మేయర్ పీఠం మహిళలకు కేటాయించడంతో నగర రాజకీయాల్లో ఇప్పడు కొత్త సమీకరణాలు మొదలయ్యాయి. ప్రకటించిన రిజర్వేషన్ల ప్రకారం మేయర్ పదవి మహిళలకు (జనరల్ కేటగిరీ) కేటాయించారు. దీంతో ఏ సామాజిక వర్గానికి చెందిన మహిళలైనా పోటీ చేసే అవకాశం ఏర్పడింది. అయితే ఈ పరిణామం మహిళా నాయకత్వానికి కొత్త అవకాశాలు తెరుస్తుందనే ఆశలతోపాటు, అధికార కూటమిలో టికెట్ కోసం జరుగుతున్న పోటీపై మరో ప్రశ్నను కూడా తెరపైకి తెచ్చింది. మహిళలకు కేటాయించిన పదవికి మహిళా నాయకుల కంటే నాయకుల భార్యలు, కోడళ్లు, కుమార్తెల పేర్లే ఎక్కువగా వినిపిస్తుండటమే ఇప్పుడు చర్చనీయాంశం. ఇది కేవలం ఒక మేయర్ అభ్యర్థి ఎంపికకు సంబంధించిన వ్యవహారమా? లేక రాజకీయ పార్టీల్లో మహిళలకు స్వతంత్రంగా ఎదిగే అవకాశాలు ఎంతవరకు ఉన్నాయనే విస్తృత ప్రశ్నకు నిదర్శనమా?
ఈ అంశాన్ని వ్యక్తుల పేర్లకే పరిమితం చేయకుండా, రాజకీయ వారసత్వం, మహిళా సాధికారత, పార్టీల అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యం, స్థానిక నాయకత్వం, విశాఖ నగర భవిష్యత్తు అనే కోణాల్లో పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.
రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో విశాఖ మేయర్ పీఠానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. పారిశ్రామిక ప్రగతి, నగర విస్తరణ, తీరప్రాంత ప్రాధాన్యం, పెట్టుబడులు పెట్టేందుకు పెద్దపెద్ద సంస్థల రాక, ప్రభుత్వం విశాఖ పై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టడం ఇలా ఎన్నో కీలక అంశాలకు జీవీఎంసీ పాలన నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. అందుకే ఈ పదవిని దక్కించుకోవాలని టీడీపీ, జనసేన, బీజేపీతో కూడిన అధికార కూటమిలోని మూడు పార్టీలు ఆసక్తి చూపుతున్నాయి. మేయర్ పదవికి ప్రత్యక్ష ఎన్నికల విధానం పునరుద్ధరించబడిన నేపథ్యంలో ఈ పోటీకి మరింత ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది.
రిజర్వేషన్ మహిళలకు కేటాయించడంతో ఇంతకాలం రాజకీయంగా ముందుండిన పురుష నాయకులు తమ కుటుంబాల్లోని మహిళల పేర్లను ఇప్పుడు తెరపైకి తీసుకొస్తున్నారు. ఇదే సమయంలో గతంలో కార్పొరేటర్లుగా పనిచేసినవారు, స్థానిక రాజకీయాల్లో చురుగ్గా ఉన్న మహిళలు కూడా మేయర్ పదవిని ఆశిస్తున్నారు.
ఇక్కడే అసలు ప్రశ్న మొదలవుతోంది. మహిళలకు రిజర్వేషన్ కల్పించడం అంటే మహిళలకు రాజకీయ అధికారం అందించడం. కానీ ఆ అధికారం కోసం అభ్యర్థులను ఎంపిక చేసే ప్రక్రియలో కూడా మహిళలకు సమాన అవకాశాలు లభిస్తున్నాయా? ప్రస్తుతం వెలువడుతున్న మీడియా కథనాలను పరిశీలిస్తే, టీడీపీ, బీజేపీ, జనసేనల్లో మేయర్ అభ్యర్థిత్వం కోసం పలు కుటుంబాల పేర్లు ప్రచారంలో వినిపిస్తున్నాయి. ఎంపీ భరత్ సతీమణి, బాలకృష్ణ కుమార్తె,ఎన్టీఆర్ మనుమరాలు తేజస్విని, టీడీపీ రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు పల్లా శ్రీనివాస్ సతీమణి ప్రొఫసర్ పల్లా లావణ్యదేవి శాసనసభ్యలు గంటా శ్రీనివాస్ కోడలు గణబాబు సతీమణి వంశీకృష్ణ సతీమణి పద్మజ మాజీ ఎమ్మెల్యే గండి బాబ్జి సతీమణి టీడీపీ నగర అధ్యక్షులు చోడే పట్టాభి సతీమణి జనసేన నుంచి మాజీ కార్పొరేటర్, అంతర్జాతీయ క్రీడాకారిణి, సింహాచలం ధర్మకర్తల మండలి సభ్యురాలు పెద్దిశెట్టి ఉషశ్రీ
బీజేపీ నుంచి ఆడారి ఆనంద్ సతీమణి మాజీ ఎమ్మెల్యే పీలా గోవింద్ సతీమణి సీనియర్ టీడీపీ నాయకుడు ముక్క ముత్యాల నాయుడు కుమార్తె మాజీ కార్పొరేటర్ ముక్కా శ్రావణి తదితరుల పేర్లు గట్టిగా వినిపిస్తున్నాయి.
ఎంపీ ఎం. శ్రీభరత్ భార్య తేజస్వి కి సీటు దక్కే అవకాశం ఎక్కువుందని ప్రచారం జరుగుతుంది. కొందరైతే సీట్ ఖాయం అయిపోయిందని కూడా చెప్తున్నారు.
కూటమిలో మహిళా నాయకులు లేరా?
ఒక మహిళ రాజకీయాల్లోకి రావడానికి ఎమ్మెల్యే భార్యగానో, ఎంపీ కోడలిగానో, పార్టీ నాయకుడి కుమార్తెగానో ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. వార్డు స్థాయి నుంచి ప్రజల సమస్యలపై పోరాడుతూ, పార్టీ కార్యకర్తగా పనిచేస్తూ, ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి తనకంటూ గుర్తింపు తెచ్చుకున్న మహిళ కూడా మేయర్ పదవిని ఆశించవచ్చు. అయితే కొందరి పేర్లు ప్రచారంలో ఉన్న కారణంతో కూటమిలో మహిళా నాయకత్వం బలహీనంగా ఉందని కచ్చితంగా చెప్పలేం ఇందుకు పార్టీల్లోని మహిళా విభాగాల పనితీరు, స్థానిక సంస్థల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం, వారికి అప్పగించిన బాధ్యతలు, గత ఎన్నికల్లో ఇచ్చిన అవకాశాలు వంటి అంశాలను పరిశీలించాలి. ఒక మహిళకు పార్టీ నాయకత్వంతో ఉన్న సంబంధం కంటే ఆమె ప్రజా సేవకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారా? ఇక్కడే పార్టీల అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యానికి పరీక్ష ఎదురవుతుంది. కుటుంబ సభ్యులు పోటీ చేయకూడదనేది ప్రజాస్వామ్య సూత్రం కాదు. కానీ కుటుంబ సంబంధం వల్ల ఇతర అర్హులైన మహిళల అవకాశాలు తగ్గిపోకూడదనేదే సమాన అవకాశాల సూత్రం.
మహిళా రిజర్వేషన్.. ప్రాతినిధ్యమా, సాధికారతా?
మహిళలకు పదవులను రిజర్వు చేయడం రాజకీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని పెంచే ముఖ్యమైన చర్య. అయితే ఒక పదవిని మహిళకు కేటాయించడం, ఆ పదవిలో ఉన్న మహిళ స్వతంత్రంగా నిర్ణయాలు తీసుకునే పరిస్థితులు కల్పించడం రెండూ వేర్వేరు విషయాలు. స్థానిక సంస్థల్లో మహిళా ప్రతినిధులపై జరిగిన అధ్యయనాలు కూడా ప్రాతినిధ్యంతోపాటు శిక్షణ, పరిపాలనా సహకారం, ఆర్థిక స్వతంత్రత, నిర్ణయాధికారానికి ప్రాధాన్యం ఉందని సూచిస్తున్నాయి.
టీడీపీ, జనసేన, బీజేపీ కలిసి అధికార కూటమిగా పనిచేస్తున్నందున మేయర్ అభ్యర్థి ఎంపిక కేవలం వ్యక్తిగత ఆశావహుల పోటీగా మిగిలిపోదు. ఏ పార్టీకి అవకాశం ఇవ్వాలి? స్థానిక రాజకీయ బలం ఎంత? కార్పొరేషన్ పరిధిలోని నాయకుల అభిప్రాయాలు ఏమిటి? కూటమి భాగస్వాముల మధ్య సమన్వయం ఎలా సాధించాలి? వంటి అంశాలు కూడా చర్చకు వస్తాయి. వీటికి తోడు కుటుంబాల నుంచి వస్తున్న ప్రతిపాదనలు కూడా ఉంటే, పార్టీకి దీర్ఘకాలంగా పనిచేసిన స్థానిక మహిళా నేతలు తమకు ఎంత ప్రాధాన్యం లభిస్తుందో వేచి చూడాల్సి వస్తుంది. అయితే ఈ పరిణామం ఏ ఒక్క పార్టీకి మాత్రమే పరిమితమైనదిగా ఇప్పుడే నిర్ధారించలేం. ప్రచారంలో ఉన్న పేర్లు అధికారిక అభ్యర్థుల జాబితా కాదు. తుది ఎంపికలో పార్టీలు ఏ ప్రమాణాలు అనుసరిస్తాయో తెలుసుకోవడం ముఖ్యం. కూటమి నిజంగా మహిళా నాయకత్వాన్ని విస్తరించాలనుకుంటే, టికెట్ ఆశిస్తున్న మహిళలందరికీ ఒకే విధమైన ప్రమాణాలతో పరిశీలన జరపవచ్చు. వారి రాజకీయ అనుభవం, స్థానిక ప్రజలతో సంబంధం, నగరాభివృద్ధిపై అవగాహన, ప్రజా సమస్యలపై పనిచేసిన తీరు వంటి అంశాల ఆధారంగా నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు.
విశాఖ మేయర్ పీఠం మహిళలకు కేటాయించడంతో నగర రాజకీయాల్లో మహిళలకు ఒక ముఖ్యమైన అవకాశం ఏర్పడింది. అయితే ఆ అవకాశాన్ని పార్టీలు ఎలా వినియోగించుకుంటాయన్నదే ఇప్పుడు అసలు ప్రశ్న.
రాజకీయ కుటుంబాల మహిళలు పోటీ చేయడం ప్రజాస్వామ్యానికి విరుద్ధం కాదు. అదే సమయంలో కుటుంబ రాజకీయ పలుకుబడి లేని మహిళలకు అవకాశాలు అందకుండా పోతే, మహిళా రిజర్వేషన్ ఆశించిన విస్తృత లక్ష్యం పరిమితమయ్యే ప్రమాదం ఉంటుంది. అందుకే ఈ చర్చను వ్యక్తులపై విమర్శగా కాకుండా, రాజకీయ పార్టీల ఎంపిక విధానంపై ప్రశ్నగా చూడాలి. కూటమిలో మహిళా నేతలు లేరని ఆధారాలు లేకుండా తేల్చడం ఎంతవరకు సమంజసం కాదో, నాయకుల కుటుంబాలకే అర్హత ఉందని ముందుగానే భావించడం కూడా అంతే సరికాదు. అభ్యర్థుల సామర్థ్యం, ప్రజా సేవ, స్థానిక అనుభవం, స్వతంత్ర నిర్ణయాధికారం ఆధారంగా పరిశీలన జరగాలి. విశాఖ ప్రజలు చివరకు ఎవరిని మేయర్‌గా ఎన్నుకున్నా, వారి ముందున్న అసలు అవసరం నగర సమస్యలను పరిష్కరించే బాధ్యతాయుతమైన నాయకత్వం.
మహిళలకు పదవి ఇవ్వడం మొదటి అడుగు. మహిళలకు స్వతంత్రంగా ఎదిగే అవకాశం ఇవ్వడం రెండో అడుగు. ఆ అవకాశాన్ని ప్రజాసేవగా, సమర్థవంతమైన పాలనగా మార్చడం అసలైన మహిళా సాధికారత. విశాఖ మేయర్ ఎంపికలో ఈ మూడు అంశాలకు ఎంత ప్రాధాన్యం లభిస్తుందో చూడాలి. అప్పుడే ఈ రిజర్వేషన్ ఒక పదవిలో మహిళను కూర్చోబెట్టే నిర్ణయంగా మిగిలిపోతుందా, లేక నగర రాజకీయాల్లో మరింత విస్తృతమైన మహిళా నాయకత్వానికి దారితీస్తుందా అన్నది స్పష్టమవుతుంది.